Góc Nhìn Sunwin: Từ ＂cuộc khởi nghiệp lần thứ ba của Lưu Quốc Lương＂ đến ＂fandom phản phệ＂: vì sao lượt quan tâm của bóng bàn Trung Quốc lại thiêu đốt chính mình?

Một, khởi nguồn: con mãnh thú lượt quan tâm bị dẫn tới từ một cuộc "tự cứu" (2016-2018)

Tại Olympic Rio 2016, câu nói "chưa tỉnh ngủ" của Trương Kế Khoa nổi khắp mạng. Khi đó bóng bàn Trung Quốc đang đối mặt với một thực tế khó xử: thành tích số một thế giới, nhưng vé không bán được, giải vô địch quốc gia không ai đoái hoài, các nhà tài trợ lần lượt rút lui.

Để vực dậy môn thể thao này, Lưu Quốc Lương của bóng bàn Trung Quốc khởi động "cuộc khởi nghiệp lần thứ ba", với chiến lược cốt lõi là xây dựng thương hiệu cá nhân (IP) cho vận động viên. Việc Trương Kế Khoa nổi tiếng vượt ra ngoài giới thể thao khiến ban lãnh đạo nhìn thấy hy vọng, đồng thời cũng khiến giới tư bản và các nền tảng nhìn thấy cơ hội kinh doanh. Thế là logic tạo sao của giới giải trí được bê nguyên vào: ghép cặp CP, xây dựng hình tượng, tiếp thị chủ đề, một cuộc cuồng hoan về lượt quan tâm từ đó kéo màn.

Nhưng không ai ngờ rằng, ngọn lửa này cuối cùng lại thiêu ngược vào chính mình.

Hai, mất kiểm soát: từ "xem thi đấu" đến "chọn phe" (2019-2021)

Khi các nền tảng và truyền thông tự do phát hiện ra rằng những nội dung tạo ra sự đối lập trong nội bộ đội, nâng người này dìm người kia dễ thu hoạch lượt quan tâm hơn so với bàn về kỹ chiến thuật, mọi thứ bắt đầu biến chất.

Đồng đội biến thành "phe đối địch", trận đấu biến thành "cung đấu". Ai được thi đấu bị diễn giải là "giành tài nguyên", ai thắng bị nói là "chèn ép đồng đội", người mới vừa ngóc đầu lên đã là "đe dọa lão tướng".

Tại Olympic Tokyo 2021, sau khi vô địch, Trần Mộng chỉ vì một câu "thời đại của tôi đã đến" mà bị bạo lực mạng cho đến tận bây giờ; Phàn Chấn Đông thường xuyên bị fan cuồng theo dõi, thông tin chuyến bay và khách sạn bị đem bán, buộc phải công khai kêu gọi tẩy chay sự hung hăng của fandom.

Năm đó, Ủy ban Olympic Trung Quốc lần đầu tiên ra tuyên bố, kiên quyết phản đối việc những loạn tượng của "fandom" lan sang lĩnh vực thể thao. Nhưng tuyên bố không ngăn được tư bản, càng không ngăn được chuỗi công nghiệp đã thành hình.

Ba, phản phệ: chiến thắng trở thành tội lỗi (2022-2025)

Trong chu kỳ Paris, văn hóa fandom đã hoàn toàn xâm thực sân đấu.

Khi Trần Mộng bảo vệ thành công chức vô địch, trên khán đài vang lên không phải tiếng vỗ tay mà là tiếng la ó; Vương Mạn Dục thắng một trận then chốt thì bị các fan cực đoan vây công, nói cô "thắng nhờ bóng chạm mép bàn"; Lâm Thi Đống vừa nổi lên đã bị tung tin đồn là "được đặc cách", sự hao mòn tâm lý của người mới bắt đầu ngay từ khoảnh khắc họ bước vào đội hình chính.

Vô lý hơn nữa, fandom bắt đầu can thiệp vào diễn biến trận đấu một cách có tổ chức. Dùng đèn flash gây nhiễu khi giao bóng, mang bảng đèn vào sân, la ó cổ vũ cho tay vợt nước ngoài trong trận chung kết: những hành vi này đã không còn là theo đuổi thần tượng, mà là phá hoại sự công bằng của thể thao.

Có người sẽ hỏi: tại sao bóng bàn Trung Quốc không mạnh tay ngăn chặn? Câu trả lời rất đau lòng: bóng bàn quá thiếu tiền.

Tổng tiền thưởng của WTT China Smash là 2,05 triệu USD, nghe thì không ít, nhưng trước bóng đá và bóng rổ thì chẳng đáng kể gì. Giải đấu cần lượt quan tâm, lượt quan tâm cần chủ đề, chủ đề cần hình tượng, hình tượng cần giới fan. Chuỗi này móc nối chặt chẽ từng mắt xích, ai cũng muốn cắt, nhưng không ai dám cắt.

Bốn, bùng nổ: nỗi nhục Nagoya (năm 2026)

Asian Games Nagoya 2026 đã kích nổ tất cả mâu thuẫn trong một lần.

Trong trận chung kết đồng đội nam, bóng bàn Trung Quốc thua Nhật Bản 0-3, chuỗi tám lần vô địch liên tiếp chấm dứt. Dư luận không bàn về kỹ chiến thuật, mà trút giận lên huấn luyện viên trưởng Vương Hạo, ngay cả tài khoản mạng xã hội của vợ ông cũng bị tấn công. Trong trận chung kết đơn nữ, Vương Mạn Dục đánh bại Tôn Dĩnh Sa để vô địch, tấm huy chương vàng bị bôi nhọ là "nhờ bóng may mắn". Trong trận chung kết đơn nam, Lâm Thi Đống thắng trắng Vương Sở Khâm 4-0, khi nhận giải thứ anh nhận được không phải tiếng vỗ tay mà là những tiếng la hét quái dị khắp khán đài, cụm từ "vé máy bay đi Đức của Lâm Thi Đống đang được tạo" leo lên top tìm kiếm.

Trong trận chung kết đôi nam nữ, Lâm Thi Đống/Khoái Mạn thắng Vương Sở Khâm/Tôn Dĩnh Sa 4-0, cả bốn ván đều là 11-9, mỗi ván chỉ chênh hai điểm. Sau trận, các bài viết dài của fandom khăng khăng cho rằng đây là "ban lãnh đạo sắp xếp nhường trận". Người thắng không dám cười, người thua gánh trên vai nỗi oan ức không nói hết được.

Bên ngoài sân đấu, huấn luyện viên bị người hâm mộ giơ ngón giữa và chửi bới, các vận động viên liên tục nhận tin nhắn quấy rối và tin nhắn riêng. Ngày 7 tháng 10, Hiệp hội Bóng bàn Trung Quốc ra tuyên bố, công bố thiết lập chế độ danh sách cấm vào sân thi đấu, đồng thời hỗ trợ các đương sự trình báo với cơ quan công an.

Năm, phá thế bế tắc: thuốc giải ở đâu?

Nhìn lại mười năm này, từ "cuộc khởi nghiệp lần thứ ba" đến "fandom phản phệ", điều trớ trêu lớn nhất là: bóng bàn Trung Quốc ban đầu dẫn lượt quan tâm vào để tồn tại, kết quả lượt quan tâm lại trở thành bầy mối gặm nhấm trật tự.

Nhưng cần tỉnh táo nhận ra rằng, người hâm mộ bình thường không đồng nghĩa với fandom. Fandom cực đoan thực sự là một chuỗi công nghiệp lượt quan tâm được thúc đẩy chung bởi các thủ lĩnh fan, truyền thông tự do và thuật toán của các nền tảng. Vận động viên không phải là kẻ giật dây phía sau, tuyệt đại đa số họ là nạn nhân.

Thuốc giải là có, và chỉ có một vị duy nhất: cắt đứt. Cắt đứt chuỗi lợi ích giữa các công ty MCN và thủ lĩnh fan, các nền tảng thực hiện trách nhiệm kiểm duyệt nội dung, cơ quan quản lý xử lý theo pháp luật các hành vi vi phạm như mua bán thông tin riêng tư và tổ chức bạo lực mạng. Quan trọng hơn, môn bóng bàn phải tìm ra điểm tăng trưởng thương mại thực sự ngoài fandom, chứ không phải buộc vận mệnh của mình vào lượt quan tâm và các top tìm kiếm.

Nếu không, Lâm Thi Đống tiếp theo vẫn sẽ nghe thấy trên bục trao giải câu nói ấy: "Vé máy bay của cậu đã được mua rồi."